Klarinet boring uitgelegd: klank, systemen & keuzehulp
1. Wat is boring bij een klarinet?
De boring is de binnenbreedte en vorm van de luchtkolom in de klarinet – van mondstuk tot beker. Hoewel vaak “cilindrisch” genoemd, hebben moderne klarinetten meestal een polycilindrisch profiel: de boring loopt taps toe vanaf het bovenstuk, verbreedt licht rond het registergat, en versmalt daarna opnieuw—een zandloperprofiel. Deze vormveranderingen verbeteren intonatie en balans in het tweede register.
De beroemde Buffet R13 (introductie ca. 1956) speelde een belangrijke rol in deze ontwikkeling: oudere modellen hadden een boring van ca. 14,4 mm, later werd dit ca. 14,6 mm. Moderne Boehm-klarinetten variëren doorgaans tussen 14,7 en 15,3 mm, afhankelijk van merk en ontwerp. (Lees ook: verschillende klarinetsystemen uitgelegd)
Zelfs een verschil van 0,1 mm kan de intonatie met 10 cent beïnvloeden.
2. Hoe beïnvloedt boring de klank?
| Boringmaat | Kenmerken | Effect |
| Smal (~14,5 mm) | Hogere weerstand, donkerdere toon | Meer focus, betere projectie |
| Breed (>15 mm) | Minder weerstand, rijk aan boventonen | Open, “bright” klank, grotere flexibiliteit |
In klassiek gebruik en op conservatoria is de Buffet R13 met zijn gematigde boring (~14,6 mm) populair vanwege de goede balans. Voor jazz zijn modellen zoals de Selmer Centered Tone of Series 9 (>15 mm) geliefd vanwege volume en klankrijkdom.
3. Typische boring per speeltraditie
3.1 Franse boring (Buffet-stijl)
- Spelers: Sabine Meyer, Paul Meyer, Martin Fröst
- Grootte: ca. 14,6–14,7 mm
- Vorm: polycilindrisch, lichte uitzetting rond registergat
- Effect: gefocuste, heldere klank, stabiele intonatie
- Modellen: Buffet R13, Selmer S10
3.2 Duitse boring (Oehler-omgeving)
- Spelers: Karl Leister, Sabine Meyer (in Duits repertoire), Jörg Widmann
- Grootte: 14,6–15,0 mm
- Vorm: vrijwel cilindrisch, kleinere toongaten
- Effect: warme, gedempte toon, kernrijke respons
- Fabrikanten: Wurlitzer, Leitner & Kraus, Dietz, Seggelke, Uebel
3.3 Engelse boring
- Spelers: Gervase de Peyer, Jack Brymer, Emma Johnson, Julian Bliss, Nicholas Cox
- Grootte: 15,2–15,3 mm
- Vorm: cilindrisch, weinig ondercutting
- Effect: open, boventoonrijk, minder controle in lage dynamiek
- Modellen: Boosey & Hawkes 1010, Peter Eaton, Hanson
3.4 Jazzboring
- Spelers: Benny Goodman, Artie Shaw, Eddie Daniels, Ken Peplowski
- Grootte: meestal >15 mm
- Effect: krachtig, flexibel, helder geluid
- Modellen: Selmer Balanced Tone, Centered Tone, Series 9
4. Extra klankbepalende factoren
4.0 Boring, mondstuk en riet
De boring van je klarinet staat nooit op zichzelf. De interactie tussen boring, mondstuk en riet is cruciaal voor een goed afgestemd instrument.
Mondstukkeuze: – Een klarinet met grote boring vereist een mondstuk met een grotere binnenkamer. – Bij een kleinere boring past een mondstuk met nauwere kamer en langere facing beter.
Rietsterkte: – Grote boring → vaak zachtere rieten (minder weerstand, meer flexibiliteit). – Kleine boring → harder riet kan beter werken voor stabiliteit en controle.
Dynamiekbereik: – Kleinere boring: meer controle bij zachte inzet. – Grotere boring: meer flexibiliteit en kracht bij forte.
Advies: Test verschillende mondstuk- en rietcombinaties in functie van je klarinettype en klankvoorkeur.
4.1 Undercut-toongaten
Bij professionele klarinetten zijn de binnenranden van de toongaten vaak taps uitgesneden (undercutting). Dit vergroot de effectieve diameter van het gat zonder akoestisch te veel te openen.
Voordelen: – Betere intonatie – Snellere respons – Warmere, vollere toon
4.2 Tonnetje (barrel)
Het tonnetje beïnvloedt stemming, respons en ademweerstand.
- Lengte: 65–66 mm is gangbaar; elke mm verschil kan hoorbare impact hebben
- Vorm: cilindrisch, conisch of met zandloperprofiel
Een goed afgestemd tonnetje helpt de balans tussen chalumeau- en klarinetregister te optimaliseren.
5. Boring in andere klarinetfamilieleden
Ook bij Es-, alt- en basklarinetten speelt de boring een rol:
- Basklarinetten hebben een sterk conisch verloop en bredere boring. Dit zorgt voor een rijke lage klank, maar vereist ook aangepaste embouchure en luchtverdeling.
- Es-klarinetten hebben vaak een kleinere boring, waardoor ze directer en feller klinken.
Let op: mondstukken voor deze instrumenten verschillen sterk en moeten goed afgestemd worden op boring en stemming.
6. Welke boring past bij jou?
- Klassiek / conservatorium: Franse boring (~14,6–14,8 mm), zoals gebruikt door Sabine Meyer of Martin Fröst. Deze boring is typerend voor het Boehm-systeem en geeft een heldere, uitgebalanceerde klank met stabiele stemming over de registers.
- Jazz / big band: grotere boring (>15 mm), ideaal voor flexibiliteit, kracht en expressie. Spelers als Benny Goodman (Selmer Centered Tone) of Eddie Daniels kiezen voor dit type vanwege het vrije blaasgevoel en de open, boventoonrijke klank.
- Romantisch / Duits repertoire: cilindrische boring met kleine toongaten en lichte undercutting, kenmerkend voor het Oehler-systeem zoals bespeeld door Karl Leister (op Wurlitzer) of Jörg Widmann. Deze boring levert een warme, kernrijke toon met precieze controle in het lage register.
- Engels repertoire / wind bands: grote cilindrische boring (~15,3 mm), kenmerkend voor modellen als de Boosey & Hawkes 1010 of Peter Eaton. Spelers als Jack Brymer of Emma Johnson waarderen dit type vanwege de brede, boventoonrijke klank en karakteristieke Engelse stijl.