Als klarinet-reparateur krijg ik regelmatig de vraag: “Wat is nou eigenlijk het verschil tussen de Buffet E11, E12 en E13?” Het zijn drie van de meest verkochte studentenklarinetten van Buffet Crampon, maar de verschillen zijn niet altijd duidelijk – zelfs voor ervaren spelers.
In mijn werkplaats heb ik alle drie de modellen al vaak onder handen gehad. Daardoor ken ik niet alleen de technische verschillen, maar ook de zwakke punten en sterke kanten van elk model.
De E-serie is Buffet’s antwoord op de vraag naar betaalbare, kwalitatieve instrumenten voor studenten en gevorderde amateurs. Ze zitten tussen de echte beginnerklarinetten en de professionele R13/RC in. Maar welke past bij welk niveau? En belangrijker: is het prijsverschil het waard?

• E11 = de klassieke studentenupgrade, betrouwbaar en betaalbaar.
• E12F = technisch duidelijk verfijnder, met betere boring en undercut toon gaten; ideaal voor serieuze amateurs.
• E13 = semi-prof, zeer dicht bij R13 qua feel en klank; de keuze voor conservatoriumstudenten en gevorderden die een levenslang instrument zoeken.

Buffet E11 – Het betrouwbare studentenmodel

De E11 is vaak het eerste ‘echte’ instrument voor gevorderde studenten.

• Materiaal: grenadillahout (African blackwood)
• Kleppen: nikkel of verzilverd, afhankelijk van marktspecificatie en bouwperiode.
• Tonnetje: er bestaan uitvoeringen met 64,5 mm en met 65 mm tonnetjes .
• Boring: poly-cylindrische geïnspireerd door R13 maar doorgaans iets ruimer; in de praktijk merk je dat de E11 makkelijker blaast dan de R13.

Gevorderde scholieren, harmonie-/fanfaremuzikanten die meer projection en kleur willen dan een basismodel.

De E11 werd rond 1978 geïntroduceerd als opvolger van de Evette-serie. Buffet wilde een instrument aanbieden dat het gat vulde tussen de instapklarinetten (zoals de Prodige of Evette) en de professionele R13, met een instrument dat kwaliteit, duurzaamheid en betaalbaarheid combineerde.
Deze combinatie maakte de E11 populair als eerste “echte houten klarinet” voor gevorderde studenten.

De vroege geschiedenis (vanaf 1978):

De E11 is de opvolger van de Evette-lijn, geïntroduceerd rond 1978. Tot 2008 werd de E11 uitsluitend in Duitsland gemaakt door Schreiber voor Buffet. Deze “klassieke” E11 had:

• Vernikkelde kleppen (vroegste modellen tot circa jaren ’90)
• Later verzilverde kleppen (meest voorkomende versie)
• 64,5mm barrel
• Poly-cilindrische boring, iets wijder dan R13
• “Made in Germany” gestempeld op achterkant

Evolutie in de jaren ’80 en ’90

• Mechaniek werd verfijnd voor stabielere actie en langere levensduur.
• Sleutelwerk: meer verzilverde uitvoeringen, robuuster tegen slijtage.
• Klank: gericht op een goede projectie en consistente toon, met behoud van bespeelbaarheid voor jonge muzikanten.

In 2009 haalde Buffet de productie weg bij Schreiber en ontstonden er drie versies tegelijk:

1. E11 France (2009-2011): Gemaakt in voormalige Leblanc fabriek
   • Verzilverde kleppen
   • 65mm tonnetje
   • Andere boring, dichter bij R13
   • Hogere prijs (€1400+)
2. E11N France (2010-2011): Budget-versie van E11 France
   • Vernikkelde kleppen
   • Verder identiek aan E11 France
   • Kortere productieperiode
3. Duitse voorraad: Tot 2010 verkochten dealers nog oude Duitse voorraad

Buffet kocht in 2010 de failliete Schreiber-fabriek en hervatte Duitse productie:

• Terug naar het originele Duitse ontwerp
• Vernikkelde kleppen standaard (VS-markt)
• Verzilverde kleppen voor Europa
• 64,5mm tonnetje weer standaard

Buffet E12/E12F – De vergeten middenweg

De E12/E12F wordt vaak overgeslagen, onterecht. Het is technisch een significante upgrade van de E11, maar wordt overschaduwd door de E13.

• Grandillehout en een verzilverd mechaniek
• Toongaten: veel E12-versies hebben undercut toongaten en een meer geoptimaliseerde boring voor resonantie en respons — dat hoor en voel je vooral in de stabiliteit van de lage registers en projectie.
• Veren: vaak gebruik van krachtigere (blauwe/stalen) veren, vergelijkbaar met professionele modellen — dat maakt de actie sneller en veerkrachtiger.

Conservatorium-voorbereiding of serieuze amateurs die net dat extra willen zonder de sprong naar E13/R13.

Buffet E13 – De semi-prof

De E13 sluit qua materiaalgebruik en veel mechanische kenmerken dicht aan bij de R13; uitstekende keuze voor gevorderde studenten en serieuze amateurs

Materiaal & afwerking: Afrikaans Grenadillehout, en verzilverd mechaniek.
Boring & ontwerp: De boring en de plaatsing van de toongaten doet sterk denken aan de R13; het subtiele verschil in klank tussen beide modellen komt voornamelijk door de afwerking. In de praktijk betekent dit: E13 voelt en klinkt veel dichter bij een R13 dan een E11 dat doet.

Conservatoriumstudenten die geen €3000 voor een R13 kunnen betalen. Gevorderde amateurs die het beste willen zonder de professionele prijs. Uitstekende backup voor professionals.

Geschiedenis

De E13 werd in de jaren ’50–’60 geïntroduceerd, als een model dat de kloof moest overbruggen tussen de populaire Evette/Evette & Schaeffer-serie en de professionele R13. Waar de R13 al vanaf 1955 de standaard voor professionele klarinettisten werd, was er behoefte aan een instrument dat dezelfde bouwkwaliteit en klankbenadering bood, maar toegankelijker geprijsd was voor studenten.
De E13 werd daardoor vanaf het begin gepositioneerd als “semi-professioneel”: gebouwd in Frankrijk, volledig van grenadillahout, met een boring en toongat plaatsing afgeleid van de R13.

Evolutie in de jaren ’70–’90

In de decennia erna werd de E13 steeds consistenter in ontwerp en afwerking:

• 1970s–1980s: vaste plaats in het Buffet-assortiment.
• 1990s: verbeteringen van het mechaniek (meer robuuste veren en dikkere zilverlaag), waardoor de E13 qua duurzaamheid dichter naar de professionele modellen schoof.

Tijdens deze periode werd de E13 hét model voor Europese conservatoria. Veel studenten die later professioneel werden, begonnen hun opleiding op een E13.

2000s – dichter bij de R13

Buffet bleef de E13 verfijnen, met kleine maar belangrijke aanpassingen:

• Boring: licht aangepast om de respons in het altissimo-register te verbeteren.
• Toongaten: verder undercut, zoals bij de R13, voor een meer resonante toon.
• Mechaniek: steeds meer overlap met de professionele serie (deels uitwisselbare onderdelen met de R13).

In deze periode kwam de E13 qua feel en geluid zo dicht bij de R13 dat veel gevorderden het verschil vooral merkten in klankkleur en projectie – niet zozeer in technische mogelijkheden.

Recente updates (2010–heden)

2010s: introductie van verbeterde beker-afwerking voor betere projectie en stabiliteit.

• Polsters: Buffet begon vaker leer en soms Gore-Tex polsters te gebruiken op cruciale plekken (registersleutel, duodeciem), wat de onderhoudsintervallen verlengde.
• mechaniek: dikkere verzilvering en ergonomisch fijnere mechaniek.
• Positionering: officieel nog steeds in het “advanced student” segment, maar in de praktijk vaak gebruikt door conservatoriumstudenten en zelfs als tweede klarinet door professionals.

Vandaag de dag

De E13 is tegenwoordig een van de meest verkochte houten klarinetten van Buffet. Hij wordt geleverd in luxe koffer, vaak met verstelbare duimsteun, linker-F♯/C#-klep en 65 mm tonnetje. De klank is open, flexibel en minder resistent dan de R13 – wat veel studenten juist als prettig ervaren.

Als je begint met klarinetspelen en je wilt een houten klarinet dan is de Buffet Crampon E11 een prima keuze. Het is een degelijke klarinet die makkelijk speelt. Ben jij al wat meer gevorderd dan is de E13 een prachtige klarinet met een mooie klank. Speel jij al wat langer maar vindt jij de E13 toch wat te duur, overweeg dan de E12.

Als jij niet gebrand bent op een Buffet Crampon dan zijn er goede alternatieven van andere merken.
Voor minder dan een tweedehands E11 kun jij ook een Noblet Artist kopen, een klarinet met een, naar mijn mening, mooiere klank. En voor iets meer koop jij een tweedehands LL, een pro-klarinet uit de jaren 70 met een prachtige klank.
Als alternatief voor een Buffet Crampon E12 kun jij denken aan een Leblanc Sonata of een Leblanc Esprit, beide klarinetten met een moderne boring.
En ook voor een E13 zijn er goede alternatieven. De Selmer 10S is een prachtige professionele klarinet en de Leblanc Concerto is mogelijk nog beter, en mijn favoriet.

Maar het is ook een kwestie van smaak en wat voor klank ideaal jij hebt. En bovendien spelen ze allemaal net wat anders en hebben ze een iets andere ergonomie.
En daarom is mijn advies vooral ook om zoveel mogelijk instrumenten uit te proberen. Bij ons kun jij een instrument eerst 2 weken thuis uitproberen voordat jij een beslissing neemt en ook is het mogelijk om het eerst een periode te huren. Als jij het dan toch wilt kopen krijg jij het eerste half jaar huur terug.

Vindt jij het leuk om meer te lezen over Buffet Crampon? Bekijk dan ons artikel in de merken encyclopedie